ورزش و آلودگی هوا

چکیده
با توجه به گسترش شهرها و افزایش جمعیت آنها در کشورمان و اهمیت انجام ورزش و فعالیت بدنی در ارتقاء سلامت ساکنین شهرهاي بزرگ و صنعتی که
درگیر معضل آلودگی هوا هستند، اطلاع اجمالی پزشکان از آلودگی هوا و اثرات آن بر سلامت ورزشکاران و بیماران و ارایه راهنماییهاي لازم به آنها در هنگام
بروز آلودگی هوا ضروري است. در این مقاله مروري ضمن تعریف آلایندههاي اصلی هوا و اثرات هر یک از آنها بر سلامتی ورزشکاران و گروههاي پر خطر شامل
بیماران قلبی، ریوي، کودکان و سالمندان، توصیههاي انجام ورزش در وضعیتهاي مختلف کیفیت هوا به تفکیک نوع آلاینده ارایه شده است.
واژگان کلیدي: ورزش، آلودگی هوا، شاخص کیفیت هوا
91/12/ 91 تاریخ پذیرش مقاله: 1 /12/ 91 تاریخ اصلاح نهایی: 14 /2/ تاریخ دریافت مقاله: 16
مقدمه
آلودگی هوا در حال حاضر به مشکل روز بسیاري از کشورها از جمله ایران بدل شده است. تقریباً تمام کلانشهرهاي کشور ایران به نحوي با این مشکل مواجه
هستند. آلودگی هوا نه تنها موجب به خطر افتادن سلامتی و افزایش مرگومیر بیماران شده، بر کارکرد ورزشی ورزشکاران نیز تأثیر سوء دارد. مطالعات متعددي
نشان دادهاند که اثرات سوء آلایندههاي هوا بر انسان با افزایش فعالیت فیزیکی افزایش یافته و مواجه با آلایندههاي هوا در حین ورزش بر کارکرد ریوي و کارایی
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
ورزشکاران تأثیر منفی دارد [ 1]. به دلیل شدت آلودگی در بعضی مناطق، برگزارکنندگان مسابقات ورزشی همواره با مشکل تعیین زمان مناسب براي انجام
مسابقات در این مناطق مواجه بودهاند. براي نمونه میتوان به تجربه برگزاري مسابقات المپیک 2008 در شهر پکن اشاره کرد که یکی از آلودهترین
کلانشهرهاي دنیا به حساب میآید و غلظت آلایندههاي هواي آن شامل مونوکسید کربن، اکسیدهاي نیتروژن و گوگرد، ازن و ذرات معلق در برخی از ساعات از
مرز استانداردهاي نرمال فراتر میرود [ 2]. از آنجایی که در ورزش قهرمانی کاهش اندکی از کارایی ورزشکار بر میزان موفقیت وي در کسب مدال تأثیر قابل
ملاحظهاي دارد، از اثرات آلودگی هوا بر کارایی ورزشکاران در سطوح بالاي ورزش نباید غفلت کرد [ 3].با این وجود در خصوص تأثیرات درازمدت آلودگی هوا بر
کارایی ورزشکاران هنوز تحقیقی صورت نگرفته است و مطالعات صورت گرفته صرفاً بر اثرات حاد آلودگی هوا بر کارایی ورزشکاران تأکید دارد [ 4]. از طرف دیگر
با توجه به اهمیت فعالیت فیزیکی و نقش آن در تندرستی عموم افراد جامعه و فراگیر شدن ورزش در میان اقشار مختلف مردم و بیماران ساکن در شهرهاي
بزرگ همواره این سؤال براي آنان مطرح بوده که در چه ساعتی از شبانهروز به انجام ورزش بپردازند تا کمتر تحت تأثیر اثرات سوء آلایندههاي هوا قرار گیرند.
همچنین در ورزشها و تمرینات داخل سالن آلودگی هواي داخل سالن به آلودگی هواي بیرونی میتواند چشمگیر باشد. در فضاهاي سربسته آلودگی هوا میتواند
ناشی از آلایندههاي داخلی نظیر آلودگی ناشی از نوع مصالح به کار رفته، افراد حاضر در محل و فعالیتهاي انجام شده باشد [ 5]. غلظت بسیاري از آلایندهها
6]. بر عکس، برخی آلایندهها شامل – 3، فلزات و بنزن) معمولاً در داخل منازل کمتر از فضاهاي بیرونی هستند [ 11 O ،2SO ، (ذرات معلق
2، برخی هیدروکربنهاي آروماتیک و بسیاري از ترکیبات آلی فرار (براي مثال تولوئن، گزیلنها، فرمالدئید و متانهاي کلرینه) تمایل به افزایش NO، CO
11 و 9]. علاوه بر این برخی مطالعات گویاي آنست که سطوح برخی آلایندهها در منازل مجهز – غلظت در فضاهاي سربسته در مقایسه با فضاي بیرونی دارند [ 14
2.5 ) فاقد PM 3 و O به دستگاه تهویه هوا میتواند کمتر از منازلی باشد که فاقد این تجهیزات هستند [ 16 و 15 ]. با توجه به اینکه بسیاري از آلایندهها (نظیر
غلظت آستانهاي هستند که در زیر آن بدون تأثیر سوء بر سلامتی باشند [ 17 ] دانستن روند غلظتی آلایندهها در ساعات مختلف شبانهروز کمک شایانی به برنامه
ریزي جهت انجام ورزش و فعالیت بدنی در افراد سالم و بیمار در شهرهاي آلوده خواهد کرد.
تعریف
آلایندههاي هوا که تعداد آنها به بیش از 180 میرسد، ممکن است طبیعی یا ساخته دست بشر بوده و به اشکال مختلف مانند ذرات جامد، قطرات مایع و یا گاز
وجود داشته باشد [ 18 ]. دو گروه عمده از آلایندهها عبارتند از آلایندههاي اولیه و ثانویه. آلایندههاي اولیه آلایندههایی هستند که مستقیماً نشات گرفته از منابع
آلودگی هستند نظیر مونوکسیدکربن، دي اکسید گوگرد، اکسیدهاي نیتروژن، هیدرو کربنها و ذرات معلق (دوده، گرد و غبار و مه دود). آلایندههاي ثانویه در اثر
بر هم کنش عوامل محیطی (نور خورشید، رطوبت و سایر آلایندهها) با آلایندههاي اولیه ایجاد شده و شامل آلایندههاي ازن، آلدئیدها، اسید سولفوریک و پراکسی
.[ میباشد. آلودگی هواي شهرها معمولاً شامل هر دو آلایندههاي اولیه و ثانویه است [ 5 (PAN) استیل نیترات
منابع مصنوعی آلایندههاي هوا را در 5 گروه مهم تقسیمبندي کرده است که شامل فرایندهاي صنعتی (EPA) سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا
(کارخانجات پتروشیمی، فولاد و …)، احتراق سوخت در منابع ثابت (نیروگاهها و …)، حمل و نقل (اتومبیل، هواپیما و …)، دفع مواد زائد (نظیر سوزاندن زبالهها در
.[ هواي آزاد، استفاده نامناسب از زبالهسوزها) و فرایندهاي متفرقه نظیر فعالیتهاي خانگی است [ 19
اثرات آلایندهها بر انسان و موجودات زنده بخشی ناشی از میزان نفوذ آلایندهها به داخل بدن جاندار است. این دوز از آلودگی با مدت زمان مواجهه، غلظت آلاینده
در هواي تنفس شده، میزان و حجم تهویه، دما و رطوبت هواي تنفس شده و راه تنفس (بینی یا دهان) مرتبط بوده و تعیین میشود. آلایندهها عمدتاً دستگاه
تنفسی را آلوده میسازند که به دلیل سطح مواجهه گسترده دستگاه تنفسی با آلایندهها است. غشاهاي مخاطی بینی، ذرات بزرگ و گازهاي با حلالیت بالا (براي
2 استنشاق شده) را برداشت میکنند و مانع از آسیب مجاري هوایی عمقیتر و بافت ریه میشوند. با این حال، ذرات کوچکتر و آلاینده SO 99 درصد / مثال 9
هاي با حلالیت پایین به راحتی از این سد عبور میکنند. در حین ورزش در وضعیتی که تنفس دهانی نقش عمدهاي در تهویه فرد بازي میکند، این مکانیسم
دفاعی کمتر مؤثر بوده و آلایندههاي بیشتري به ریهها رسیده و با گذر از مخاط تنفسی وارد خون و بافتهاي بدن میشوند. علاوه بر این، افزایش تهویه ریوي و
سرعت جریان هوا در حین ورزش در رساندن آلایندهها به بخشهاي عمقیتر دستگاه تنفسی نقش دارند [ 5]. همچنین نشان داده شده است که ظرفیت انتشاري
20 ]. در دوندگان مسافتهاي طولانی – ریه با ورزش افزایش مییابد که ممکن است باعث افزایش انتشار گازهاي آلاینده از طریق ریه در حین ورزش شود [ 23
بینی مختل بود [ 24 ] که احتمالاً ناشی از (mucociliarry clearance) بعد از چندین روز ورزش شدید در هواي آلوده، میزان پاکسازي موکوسی مژکی
مواجه با آلایندههاي هوا در حین ورزش بوده است [ 25 ]. چنین اختلالی در سیستم پاکسازي بینی میتواند ورزشکار را بیش از پیش در برابر آلایندههاي هوا
آسیبپذیرتر کند چرا که آلایندههایی که بیشتر توسط مخاط بینی جذب میشدند اینک راه به مجاري هوایی عمقیتر مییابند [ 26 ]. در چندین مطالعه کنترل شده
در انسان نشان داده شده است که اثرات برونکو اسپاسم غلظت یکسانی از آلایندههاي ازن و دي اکسید گوگرد به طور قابل ملاحظهاي در حین ورزش بیشتر از
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
وضعیت در حال استراحت است [ 3]. به دلیل تغییرات فیزیولوژیکی که در حین ورزش استقامتی رخ میدهد و مواجهه طولانیتر، تصور بر این است که ورزشکاران
استقامتی نسبت به تأثیرات سوء آلایندههاي هوا آسیبپذیرتر باشند [ 26 ]. تأثیر آلایندههاي مونوکسید کربن و ازن بر کاهش کارایی ورزشکاران اثبات شده است.
افزایش تجمع سرب در خون ورزشکاران در حین ورزش در هواي آلوده به ذرات معلق نشانگر تشدید اثرات توکسیک این مواد بر بدن ورزشکاران است. در حین
.[ ورزش، دي اکسید گوگرد معمولاً فقط در بیماران آسمی ایجاد مشکل میکند [ 26
توزیع جغرافیایی آلودگی هوا قویاً مرتبط با تراکم جمعیت و محل استقرار صنایع است. خودروهاي سبک و سنگین، هواپیماها، صنایع و احتراق سوختهاي فسیلی
منابع عمده تولید گازهاي مونوکسید کربن، اکسیدهاي گوگرد و نیتروژن، هیدروکربنها و ذرات معلق به شمار میروند. مطالعات نشان میدهد که غلظت آلاینده
2 در مناطق با ترافیک پایین کمتر از مناطق پر ترافیک است [ 1]. دماي بالا و رطوبت محیط برانگیزاننده واکنشهاي ایجاد مه دود فتو NO و CO هاي
.[ شیمیایی هستند که همراه با سطح بالایی از غلظت آلاینده ازن است [ 5
پرهیز از مواجه روش اصلی پیشگیري از اثرات سوء کوتاه مدت و دراز مدت آلودگی هوا است. انتخاب زمان و مکان مناسب براي ورزش و تنظیم شدت و مدت
ورزش از عناصر کلیدي پیشگیري به شمار میروند [ 27 ]. اطلاع از الگوهاي روزانه و فصلی و نوسانات غلظت آلایندهها در هنگام برنامهریزي براي تمرینات با
شدت بالا و برگزاري مسابقات برتر حائز اهمیت است. تغییرات غلظت آلایندهها نه تنها متأثر از منابع ثابت و متحرك آلایندههاي هوا در محل انجام ورزش
است، بلکه عوامل آب و هوایی نظیر سرعت وزش باد، دما، نور خورشید و همچنین عوامل اکولوژیک و جغرافیایی نظیر وجود ارتفاعات و پستی بلنديهاي منطقه
بر آن مؤثر است.
پرهیز از از انجام ورزش در مکانهایی با تراکم بالاي خودروها میتواند مواجه با گاز مونوکسید کربن را به حداقل رساند. بعد از ظهرهاي تابستان و اوایل پاییز به
3 زمان مناسبی براي ورزش در شهرهاي بزرگ به حساب نمیآید [ 5]. چنین الگویی براي آلاینده ازن در شهر تهران نیز دیده O دلیل مواجهه با غلظت بالاي
.[ شده است [ 28
استفاده از اطلاعات و مدلهاي موجود، براي ورزشکاران سطوح بالا و قهرمانی خالی از اشکال نیست چرا که چنین مدلهایی عمدتاً بر اساس سطوح بسیار پایین
.[ تعریف میشود [ 29 (Elite) تر تهویه ریوي نسبت به تهویه ورزشکاران رده بالا و قهرمانی
در ذیل به تفکیک به معرفی آلایندههاي عمده هوا و اثرات آنها بر انسان و ورزشکاران پرداخته میشود:
ذرات معلق
10 شناخته میشوند ترکیبی از ذرات جامد و قطرات مایع است که کمتر از 10 میکرومتر قطر دارند و میتوانند با عبور PM یا dust ذرات معلق که تحت عنوان
از سد مجاري هوایی فوقانی به داخل ریهها نفوذ کرده و ایجاد مشکلات جدي براي سلامتی افراد کنند. منبع عمده این آلاینده همه انواع احتراق است که در
خودروها، صنایع گوناگون، آتشسوزيها، سوزاندن چوب و زباله و در برخی فرایندهاي صنعتی رخ میدهد. ذرات معلق به دلیل اندازه کوچک خود میتوانند براي
10 را تشکیل میدهند. احتمال راهیابی و PM 2.5 ) بخش عمدهاي از PM) 2 میکرومتر / ساعتها یا روزها در هوا معلق بمانند. ذرات معلق با قطر کمتر از 5
.[ نشست این ذرات در مجاري هوایی و حبابچهها بیشتر است [ 26
به اوج غلظت خود میرسند. مه دودهاي زمستانی ناشی از تجمع آلایندههاي موضعی در هواي سرد و ایستا (smogs) ذرات معلق در جریان تشکیل مه دودها
است و مه دودهاي تابستانی ناشی از واکنش نور خورشید با آلایندهها بوده که همراه با تجمع غلظت بالایی از آلاینده ازن است [ 26 ]. تعامل هم افزا
10PM 2 جذب ذرات دوده شده و ذرات فلزي موجود در SO 2 و بخار آب وجود دارد. بخار آب و SO ،10PM ما بین (synergistic interaction)
نظیر و انادیوم به عنوان کاتالیزور تشکیل اسید سولفوریک عمل میکنند. با استنشاق فرد، ذرات معلق اسید سولفوریک را به قسمتهاي عمقی ریه برده و سبب
10 به قدري حائز اهمیت است که در تعیین غلظت PM 2 و SO آسیب غشاهاي تنفسی و کاهش ظرفیت تبادل گازي ریوي میشود [ 30 ]. چنین تعاملی ما بین
2 را در شرایطی که SO 10 نیز توجه داشت. براي مثال اتحادیه اروپا حداکثر استاندارد غلظت متوسط سالیانه PM 2 باید به غلظت همزمان SO مجاز آلاینده
غلظت ذرات بیشتر از 40 میکروگرم/متر مکعب باشد از 120 میکروگرم/متر مکعب به 80 میکروگرم/متر مکعب تقلیل میدهد [ 31 ]. عوامل آب و هوایی تأثیر
.[ 10 دارند. براي مثال وزش باد و بارش باران سبب کاهش غلظت آن میشوند [ 32 PM زیادي بر میزان مواجه با
اثر ورزش و فعالیت بدنی بر میزان نشست ذرات معلق در مجاري هوایی عمقی و حبابچهها کاملاً شناخته نشده است. با افزایش تهویه ریوي و سرعت جریان
هواي تنفسی در حین ورزش و کمرنگ شدن سد دفاعی مخاط بینی ناشی از افزایش تنفس دهانی ذرات معلق بیشتري توسط ورزشکار از طریق تنفسی به بدن
وارد میشود. اما در خصوص افزایش میزان نشست این ذرات پس از رسیدن به مجاري هوایی تحتانی و یا خروج آنها با جریان هواي بازدمی هنوز پاسخ روشنی
10 پرداختهاند، به وضوح نشان داده شده است که میزان مواجه ورزشکاران با ذرات PM داده نشده است [ 26 ]. در مطالعاتی که به بررسی مواجه ورزشکاران با
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
معلق در حاشیه جادهها به طور قابل ملاحظهاي بیشتر از نواحی کم ترافیک و مناطق روستایی است [ 33 ]. همچنین نشان داده شده است که سرب (از اجزاء ذرات
معلق) در خون ورزشکاران شهرها بالاتر از ورزشکاران مناطق روستایی است [ 34 ]. میزان تجمع سرب در خون ورزشکاران با مدت زمان ورزش و شدت آن ارتباط
.[ قابل ملاحظهاي دارد [ 35
مواجه با ذرات معلق چه به صورت کوتاه مدت (چند ساعت) و چه دراز مدت (سالها) میتواند سبب پدید آمدن یا تشدید بیماري در افراد مواجه یافته شود و با
افزایش مرگومیر بیماران قلبی و ریوي در ارتباط بوده است. بیماران حساس به این آلاینده شامل بیماران قلبی و ریوي (بیماران دچار نارسایی قلبی، بیماريهاي
Environmental Protection Agency (EPA) کرونري، آسم و سایر بیماريهاي انسدادي ریه)، سالمندان، و کودکان هستند [ 36 ]. دستور العمل
در خصوص احتیاطات انجام ورزش در میزانهاي مختلف شاخص کیفیت هواي ذرات معلق مطابق با جدول 1 است [ 37 ]. شاخص کیفیت هوا
شاخصی براي فهم بهتر کیفیت هوا براي عموم مردم است. نحوه محاسبه آن بدین صورت است که غلظت هر یک از آلایندههاي (Air Quality Index)
هوا بر اساس غلظت استاندارد آن آلاینده به عدد صحیحی بالاتر از صفر تبدیل میشود. هر چقدر میزان عددي این شاخص بالاتر باشد، کیفیت هوا از نظر آن
آلاینده نامطلوبتر بوده و گویاي تأثیرات سوء بیشتر آن بر انسان (در کوتاه مدت) است.
مونوکسید کربن
مونوکسید کربن گازي بیرنگ و بیبو بوده و ناشی از احتراق ناقص کربن است. منبع عمده آن دود اگزوز خودروها (تا 95 درصد منبع آلودگی در شهرها) و
فرایندهاي صنعتی است. غلظت مونوکسید کربن معمولاً در فصول سرد سال بالاتر است که به دلیل احتراق ناقص کربن در این فصول و همچنین وجود پدیده
وارونگی
.[ است که سبب تجمع آلایندهها در نزدیکی سطح زمین میشود [ 36 (inversion)
مونوکسیدکربن با ورود به خون از طریق تنفس به هموگلوبین متصل شده و با تشکیل کربوکسی همو گلوبین مانع اکسیژنرسانی کافی به بافتهاي بدن میشود.
تمایل هموگلوبین براي باند شدن به مونوکسید کربن و تشکیل کربوکسی هموگلوبین 200 برابر بیشتر از تمایل این ماده براي اتصال به اکسیژن است. همچنین
این آلاینده با شیفت منحنی انفکاك اکسیژن از هموگلوبین به سمت چپ و مهار عمل آنزیمهاي سیتو کروم اکسیداز سبب اشکال در اکسیژنگیري بافتی میشود
26 ]. تصور میشود تغییراتی که که در میزان جذب آلاینده مونوکسید کربن در بین افراد مختلف وجود دارد ناشی از متغیرهاي فیزیولوژیکی نظیر ظرفیت ریوي، ]
ثابت انتشار ریه، و حجم فضاي مرده باشد [ 38 ]. همچنین میزان تهویه ریوي بر میزان جذب این آلاینده مؤثر است. در سال 1980 نشان داده شد که غلظت
کربوکسی هموگلوبین در خون ساکنین شهرهاي بزرگ تقریباً دو برابر افرادي است که در مناطق روستایی و بدون ترافیک زندگی میکنند ( 38 ). ورزش شدید به
.[ مدت 30 دقیقه در مجاورت ترافیک سنگین میتواند غلظت کربوکسی هموگلوبین را تا 10 برابر افزایش دهد که معادل کشیدن 10 نخ سیگار است [ 39
در جریان خون CO 39 ]. با وجود – بر کارایی ورزشکاران تأثیر سوء داشته و شواهد بسیاري براي آن وجود دارد [ 45 CO تردیدي وجود ندارد که آلاینده
اکسیژن کمتري از هموگلوبین به میوگلوبین آزاد شده و لذا براي جبران آن قلب باید با شدت و تعداد بیشتري منقبض شود. حداکثر برون ده قلبی و حداکثر تفاوت
و برون ده کاري میشود [ 46 ]. تشکیل کربوکسی (max 2VO) غلظت گازي بین شریان و ورید کاسته شده و منجر به کاهش حداکثر میزان جذب اکسیژن
.[ هموگلوبین برگشتپذیر بوده و مواجه با هواي پاك سبب حذف قسمت عمده گاز از بدن با نیمه عمري در حدود 3 تا 4 ساعت میشود [ 26
در ورزشکاران دونده و دوچرخه سوار در مناطق با تراکم ترافیکی بالا دشوار است که به دلیل آنست که غلظت و حرکت CO پیشبینی خطر مسمومیت با گاز
در خون دوندگان و (COHb) این آلاینده بستگی به دماي و جریان باد محیط مجاور خود دارد. با این وجود در یک مطالعه غلظت کربوکسی هموگلوبین
دوچرخهسواران داخل شهر 4 تا 6 درصد گزارش شد که قابل مقایسه با غلظت این ماده در خون استفادهکنندگان طولانی مدت از سیگار بوده [ 40 ] و میتواند
سبب کاهش کارایی ورزشی این ورزشکاران شود [ 47 ]. نشانگرهاي افزایش غلظت کربوکسی هموگلوبین بر افت کارایی ورزشی ورزشکاران شامل کاهش بارز
(pressure pulse) و افزایش قابل ملاحظه تعداد ضربان قلب و فشار پالس (rate heart/2VO) آستانه بیهوازي و پالس اکسیژن ،max2VO
در ورزشکاران مواجه یافته با این آلاینده استفاده CO است [ 42 ]. از شاخص سرعت تشکیل کربوکسی هموگلوبین در خون براي پیشگویی احتمال مسمومیت با
.[ شناخته میشود در آزمایشات انجام شده کارا و کمککننده بوده است [ 41 CFK شده و مدل استفاده شده به این منظورکه تحت عنوان معادله
در خون محاسبه کرده است (جدول 2). مقادیر این جدول COHb در محیط را با غلظت CO ارتباط مابین غلظت آلاینده (WHO) سازمان بهداشت جهانی
براي کسانی است که با شدت کم ورزش میکنند. در فرد در حال استراحت این مقادیر تقسیم بر عدد دو و در فردي که با شدت بالا ورزش میکند بر عدد دو
20 ورزش میکند داراي غلظت ppm معادل CO ضرب میشود. بنابراین انتظار بر این است که فردي که با شدت بالا به مدت یکساعت در هوایی با غلظت
.[ 2/7 درصد و بالاتر منجر به ایجاد اختلالات رفتاري میشود [ 30 COHb 1/6 درصد در خون باشد. مقادیر COHb
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
افراد داراي بیماريهاي قلبی عروقی (شامل عروق مغز)، ریوي (بیماريهاي انسدادي ریه) وکمخونی و احتمالاً کودکان کم سن وسال و سالمندان در صورت
Environmental Protection Agency مواجه با این آلاینده به خصوص در حین ورزش ممکن است دچار مشکل یا تشدید علائم شوند. دستورالعمل
.[ در خصوص احتیاطات انجام ورزش در غلظتهاي بالاي مونوکسید کربن مطابق جدول 1 است [ 36 و 37 (EPA)
ازن
ازن به عنوان یک آلاینده در نزدیکی سطح زمین در اثر واکنش شیمیایی بین آلایندههاي آزاد شده از خودروها، صنایع، پالایشگاهها، نیروگاهها و سایر منابع
آلودگی تحت تأثیر نور خورشید ایجاد میشود. غلظت ازن معمولاً در فصول گرم سال بالاتر است.همچنین غلظت این آلاینده معمولاً در ساعتهاي داراي
حداکثر تشعشع خورشیدي (معمولاً حوالی ظهر) به حداکثر خود میرسد [ 36 ]. با این وجود ازن یک آلاینده فرا مرزي شناخته شده و مسافتهاي قابل
.[ ملاحظهاي را میپیماید. لذا به همین دلیل و بر خلاف عقیده مرسوم میتواند یک آلاینده مناطق روستایی به حساب آید [ 26
ازن میتواند سبب تحریک و آزار دستگاه تنفسی، کاهش عملکرد ریوي، تشدید آسم و واکنش بیماران آسمی به آلرژنها، التهاب و تخریب ریه و
100 میتواند سبب کاهش قابل ملاحظه عملکرد ریوي ppb افزایش احتمال ابتلاء به عفونتهاي تنفسی شود. مواجه با ازن با غلظت در حد
75 ) و افزایش مقاومت مجاري هوایی در ورزشکارانی شود که با تهویه ریوي در حد 70 لیتر در دقیقه ورزش می -25FEF و FVC ،1FEV (کاهش
کنند [ 48 ]. با این وجود گزارش شده است که در حین ورزش مواجه با این آلاینده با غلظتهاي کمتر از این حد نیز سبب ایجاد تغییراتی در عملکرد
.[48- ریوي میشود. البته این یافته هنوز اثبات نشده است [ 50
120 داراي تأثیرات سوء بر سلامتی انسان است. علائم شامل تحریک بینی و گلو، سرفه، خسخس سینه، ppb مواجه با ازن با غلظت بیش از
کوتاهی نفس و ناتوانی در کشیدن نفس عمیق به دلیل احساس درد یا فشار در قفسه سینه، تهوع و سردرد میباشد.میزان اختلالات عملکرد ریوي
معمولاً به موازات شدت علائم بیمار بوده و با انجام ورزش تسریع میشود [ 48 ]. در ورزشکاران مواجه یافته کاهش پیوسته عملکرد ریوي با افزایش
بوده است [ 26 ]. نشان داده شده است که (RV) شدت ورزش گزارش شده است که همراه با افزایش مقاومت مجاري هوایی و حجم باقیمانده
.[ افزایش دماي هوا ( 35 درجه) سبب تشدید اثرات منفی ازن بر عملکرد ریوي میشود [ 49 و 51
بر اساس شواهد موجود امکان تطابق با اثرات سوء آلاینده ازن (بر روي سلامت انسان و کارایی ورزشی) وجود داشته و کارایی ورزشکاران در مواجهات بعدي با
این آلاینده بدرجاتی قابل بازیابی است. این تطابق با ازن در تمامی مطالعات انجام شده دیده نشده است و به نظر میرسد که وابسته به عوامل مختلفی شامل
و مکملهاي آنتیاکسیدان در مدلهاي حیوانی از طریق E حساسیت اولیه فرد نسبت به ازن باشد [ 36 ]. همچنین نشان داده شده است که استفاده از ویتامین
مقابله با مکانیسم اکسیداسیون این آلاینده تا حدي اثرات سوء این آلاینده را کاهش میدهند ولی در حال حاضر در خصوص اثرات این مکملها بر بهبود کارایی
.[ ورزشکاران نمیتوان اظهار نظر قطعی کرد و نیازمند مطالعات بیشتر است [ 36 و 26
مصرف ایبوپروفن و ایندومتاسین قبل از مواجه با ازن سبب کاهش شدت علائم ورزشکاران شده است [ 53 و 52 ]. در حالی که این تأثیر با مصرف سالبوتامول دیده
.[ نشده است [ 54 ]. کاهش حجم جاري و افزایش تعداد تنفس در مواجه با ازن سبب افزایش تهویه ریوي نسبی میشود [ 26
کودکان و افراد با فعالیت فیزیکی بالا در محیطهاي سرباز، بیماران تنفسی (شامل بیماران آسمی) و برخی افراد سالم بنا به دلایل نامعلوم از جمله افراد حساس به
ازن به شمار میآیند. اختلاف زیادي بین افراد در پیدایش علائم بالینی در مواجه با ازن وجود دارد که نشانگر آنست که عوامل متعددي در ایجاد این علائم نقش
Environmental Protection (EPA) دارند. همچنین این احتمال وجود دارد که افراد عادي و ورزشکاران با این آلاینده تطابق یابند. دستورالعمل
.[ در خصوص احتیاطات انجام ورزش در غلظتهاي بالاي ازن مطابق جدول 1 است [ 36 و 37 Agency
دي اکسید گوگرد
دي اکسید گوگرد گازي بیرنگ و فعال است که از سوختن سوختهاي حاوي گوگرد نظیر ذغال سنگ و روغن تولید میشود.منبع عمده تولید آن نیروگاهها و
.[ دیگهاي بخار در صنایع است.معمولاً بالاترین سطح دي اکسید گوگرد در نزدیکی مراکز صنعتی دیده میشود [ 36
دي اکسید گوگرد گازي سوزاننده است که معمولاً در گذر از بینی حذف میشود. براي ایجاد اثرات سوء بر سلامتی انسان لازم است تنفس دهانی وجود
ppb داشته باشد که در فعالیتهاي با شدت متوسط به طور غیر ارادي وجود دارد. در بالغین سالم حداقل غلظت لازم براي تأثیرگذاري بر عملکرد ریوي
2 به داخل دستگاه SO 1000 تا 2000 است.بالاتر از این آستانه در افراد در حال استراحت برونکو اسپاسم ایجاد میشود. در حین ورزش به دلیل نفوذ بیشتر
.[ تنفسی و مجاري هوایی عمقیتر اثرات آن شدیدتر بارز میشود [ 55
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
2 یکی از محركهاي SO 2 به خصوص در حین ورزش حساسترند. این احتمال وجود دارد که SO بیماران آسمی نسبت به افراد غیر آسمی 10 برابر نسبت به
ایجاد برونکواسپاسم ناشی از ورزش باشد. (با میزان بروز 23 درصد در المپیک ورزشهاي زمستانی)[ 56 ]. دي اکسید گوگرد در بیماران آسمی حتی با غلظت پایین
و مواجهگذرا سبب تنگی مجاري هوایی و تشدید علایم بیماري میشود. معمولاً با قطع تماس با این آلاینده عملکرد ریوي در عرض یک ساعت به وضعیت اول
500 دچار افزایش مقاومت مجاري هوایی (تا ppb خود باز میگردد. بیماران آسمی حتی پس از 5 دقیقه ورزش در محیط با غلظت دي اکسید گوگرد معادل با
.[ صد در صد افزایش) میشوند [ 57
1 و علائم خسخس سینه و FEV 250 (در حین ورزش) کاهش 50 تا 60 درصدي ppb 2 در حد SO در اکثر بیماران آسمی مواجه یافته با غلظت
تنگی نفس دیده میشود [ 53 ]. خوشبختانه تمام علائم بیمار و کاهش عملکردهاي ریوي وي با درمان با آگونیستهاي بتا دو آدرنرژیک نظیر
2 سبب آزاد شدن هیستامین از ماست سلها میشود، از کرومولین سدیم (مهارکننده آزادسازي SO سالبوتامول سریعاً بر طرف میشوند. از آنجایی که
2 در هواي سرد و خشک سریعتر و شدیدتر از SO هیستامین) و آگونیستهاي بتا به عنوان پروفیلاکسی استفاده شده است [ 58 ]. علائم مواجه با
.[ هواي گرم و مرطوب ظاهر میشوند [ 59
2 آلایندهاي مهم براي بیماران آسمی به خصوص در حین ورزش محسوب میشود، معمولاً با غلظتهاي معمول در هواي شهرها در ورزشکاران SO گر چه
.[ سالم و با عملکرد ریوي نرمال مشکلساز نمیباشد [ 26
در غلظتهاي بسیار بالا دي اکسید گوگرد ممکن است در افراد سالم بدون سابقه آسم ایجاد علائم بیماري آسم را نماید. در تماس طولانی مدت با این آلاینده در
اثر تغییرات ایجاد شده در مکانیسهاي دفاعی ریه بیماري ریوي ایجاد شده و در صورت وجود بیماري قلبی عروقی قبلی تشدید میشود. به این اثرات دي اکسید
(EPA) گوگرد افراد دچار بیماريهاي قلبی عروقی و بیماريهاي مزمن ریه و کودکان وسالمندان حساسترند. دستورالعمل
.[ در خصوص احتیاطات انجام ورزش در غلظتهاي بالاي دي اکسید گوگرد مطابق جدول 1 است [ 36 و 37 Environmental Protection Agency
دي اکسید نیتروژن
هر دو آنها گازهاي سمی هستند. این دو اغلب با هم تحت عنوان .(NO) 2) و اکسید نیتریک NO) شایعترین اکسیدهاي نیتروژن عبارتند از دي اکسید نیتروژن
2 گازي شدیدا واکنشزا و اکسیدان و NO .[ خوانده میشوند، با اینکه داراي ویژگیهاي فیزیکی، شیمیایی و آلایندگی محیطی کاملاً متفاوتی هستند [ 26 NOx
خورنده است. منابع تولیدکننده آنها فرایندهاي احتراقی است نظیر احتراق در وسایل گرمازاي بدون دودکش یا با دودکش معیوب، جوشکاري و استعمال تنباکو و
یکی از آلایندههاي هواي داخل منزل محسوب میشود. منبع عمده CO 2 نظیر NO . 2 یکی از اجزاء گازهاي اگزوز خودروهاست NO .[ موتور خودرها [ 36
است. این NO 2 بسیار سمیتر از NO . 2 اکسید میشود NO تحت تأثیر آلاینده ازن و تغییرات فتوشیمیایی به NO . تردد خودروها است NOx تولیدکننده
.[ گاز محلول در آب بوده و پس از تنفس، جذب مخاط بینی و حلق شده و در آنجا تبدیل به اسیدهاي نیتریک و نیتروس میشود [ 26
500 کاهش مقاومت در برابر عفونتهاي ppb 5000-10000 ایجاد تحریک حلق، سرفه و تنگینفس میکند. با غلظتهاي کمتر از ppb این گاز با غلظت
150 است. بیشترین نگرانی براي این آلاینده مربوط به فضاهاي بسته و ppb 2 در محیطهاي شهري معمولاً زیر NO تنفسی گزارش شده است [ 60 ]. غلظت
به خصوص در اماکنی است که با گاز شهري گرم میشوند و وسایل گرمازاي آنها تهویه مناسبی ندارد.
2 ایجاد تحریک چشم، بینی وگلو و مجاري تنفسی کرده و در بیماران آسمی و دچار بیماريهاي مزمن انسدادي ریه و کودکان کم سن و سال سبب NO
اشکال در عملکرد ریوي و افزایش میزان عفونتهاي تنفسی میشود. در یک متا آنالیز نشان داده شد که شانس عفونت دستگاه تنفسی تحتانی در کودکانی
16 داشتهاند، 20 درصد بالاتر بوده است [ 47 ]. افراد آسمی در مواجه کوتاهمدت با غلظت ppb 2 با غلظت NO که مواجه درازمدت با
500 این آلاینده دچار افزایش قابل ملاحظه مقاومت مجاري هوایی میشوند. افراد غیر آسمی در غلظتهایی در حدود ppb
1000 چنین تغییراتی را تجربه میکنند. تغییرات مشاهده شده در عملکرد ریوي با مواجهات مکرر با آلاینده کمتر دیده میشوند [ 60 ]. مواجه با غلظت ppb
2 سبب NO هاي بسیار بالاي این آلاینده نظیر آنچه در آتشسوزيها رخ میدهد، سبب آسیب منتشر ریه و ادم ریوي میشود. مواجه مداوم با سطوح بالاي
2 مطابق جدول 1 است. NO برونشیت حاد یا مزمن میشود [ 36 ]. دستورالعمل در خصوص احتیاطات انجام ورزش در غلظتهاي گوناگون
(Volatile organic compounds) ترکیبات آلی فرار
این دسته از ترکیبات شامل هیدروکربنهاي غیر متانی، هالوکربنها (براي مثال تري کلرواتیلن) و الکلها، آلدئیدها و کتونها هستند. بسیاري از این
ترکیبات نظیر بنزن وهیدروکربنهاي آروماتیک سرطانزا هستند و به همین دلیل سازمان بهداشت جهانی غلظت بیخطري از بنزن و هیدروکربنهاي
آروماتیک را تعریف نکرده است [ 26 ]. منشاء بسیاري از هیدروکربنهاي آروماتیک بنزین بوده و تراکم خودروها در ترافیک از مهمترین دلایل تجمع
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
این مواد در محیط است [ 61 ]. انجام ورزش با شدت بالا حتی به مدت کوتاه در نزدیکی منابع تولید این آلایندهها (عمدتاً مناطق پر ترافیک) سبب
افزایش غلظت خونی هیدروکربنهاي آروماتیک شده است. این امر میتواند زنگ خطري براي کسانی باشد که به طور منظم در حاشیه مناطق پر ترافیک
.[ ورزش میکنند [ 62
نتیجهگیري و توصیهها
به طور کلی انجام ورزش به دور از منابع آلایندهها، محلهاي تردد خودروها و در ساعات کم ترافیک شبانهروز توصیه میشود. غلظت بسیاري از آلاینده
با افزایش فاصله از منابع تولید آلایندهها کاهش مییابند [ 26 ]. انجام ورزش در بوستانها و در ساعات با (exponential) هاي هوا به صورت نمایی
حداقل غلظت آلودگی در شبانهروز میتواند پیشنهاد مناسبی براي شهرنشینانی باشد که مایلند در فضاي باز ورزش کنند. همانگونه که گفته شد دانستن
روند غلظت ساعتی آلایندهها در محلهاي ورزش میتواند کمک شایانی به انجام ورزش و برگزاري مسابقات در شهرهاي آلوده نماید. ساعات ابتدایی
صبح (قبل از 7 صبح) در تهران به دلیل وجود حداقل غلظت آلایندهها شامل ذرات معلق زمان مناسبی براي انجام ورزش به خصوص براي بیماران
قلبی، ریوي، کودکان و سالمندان محسوب میشود [ 28 ]. بیماران ریوي به خصوص مبتلایان به آسم باید از انجام ورزش در ساعات ابتدایی بعدازظهر به
خصوص در فصول گرم سال اجتناب کنند که به دلیل حساسیت بالاي این دسته از بیماران به آلاینده ازن است که در این ساعات تجمع مییابد.
همچنین به دلیل کاهش کارایی ورزشکاران در مواجهه با آلاینده ازن نباید مسابقات ورزشی در این ساعات برگزار شود. بیماران آسمی به آلاینده دي
اکسید گوگرد نیز حساسیت غیر عادي دارند و باید حتیالامکان به دور از محلها و ساعات اوج آلودگی این آلاینده که منطبق با مکانها و ساعات پر
ترافیک شهر است ورزش کنند. این دسته از بیماران باید قبل از انجام ورزش از داروهاي استنشاقی خود استفاده کنند و این داروها را در حین ورزش
جهت استفاده احتمالی همراه خود داشته باشند. به بیمارانی که به طور مکرر در حین ورزش دچار حملات آسم میشوند توصیه میشود که علاوه بر
نظیر کرومولین Mast cell رعایت زمان و مکان ورزش از جهت مواجهه با حداقل غلظت آلایندهها، قبل از شروع ورزش از داروهاي پایدارکننده
سدیم به صورت استنشاقی استفاده کرده و در صورت پیدایش علایم در حین ورزش از اسپري بتا آگونیست کوتاه اثر نظیر سالبوتامول استفاده کنند
63 ]. در شرایط وارونگی هوا بهتر است عموم مردم و به خصوص گروههاي پر خطر (بیماران قلبی، ریوي، کودکان و سالمندان) از انجام فعالیت بدنی ]
سنگین در فضاي باز اجتناب کنند و در خانه و یا سالنهاي ورزشی با تهویه مناسب ورزش کنند. توجه به هشدارهاي سازمانهاي ذیربط در خصوص
کیفیت هوا قبل از انجام ورزش ضروري است.
با توجه به احتمال کاهش کارایی ورزشکاران در مواجهه با آلاینده مونوکسید کربن حتی به مدت کوتاه لازم است ورزشکاران قبل از حضور در مسابقه و تمرین از
تماس با دود سیگار اجتناب کرده و حتی الامکان از محلهاي کم ترافیک به ورزشگاه انتقال داده شوند.
و بتا کاروتن در کم کردن اثرات سوء آلایندهها بر بدن باید به کامل و A و E و C با توجه به نقش احتمالی ویتامینها و آنتیاکسیدانها به خصوص ویتامین
صحیح بودن رژیم غذایی ورزشکاران توجه داشت. ورزشکاران باید به میزان کافی از میوه و سبزیجات تازه در رژیم غذایی خود استفاده کنند و در صورت
،[ مصرف ناکافی و یا وجود کمبود زمینهاي از مکملها استفاده کنند. همچنین به دلیل آنکه کلسیم خنثیکننده اثرات منفی مسمومیت با سرب است [ 64
توصیه میشود ورزشکاران استقامتی که در حاشیه جادهها و مناطق پر ترافیک ورزش میکنند، مصرف شیر و لبنیات خود را افزایش دهند و یا در صورت
مصرف ناکافی از مکمل کلسیم استفاده نمایند.
[ جدول 1- شاخص کیفیت هوا و توصیههاي بهداشتی جهت انجام ورزش [ 37
مقادیر
کیفیت هوا
3O : توصیه بهداشتی
PM : توصیه بهداشتی
توصیه بهداشتی:
CO
توصیه بهداشتی:
2SO
توصیه بهداشتی:
2NO
50-0 مطلوب هیچ هیچ هیچ هیچ هیچ
100-51
نسبتاً خوب
افراد با حساسیت بیش از
حد باید فعالیت طولانی یا
سنگین در فضاهاي باز را
محدود کنند
افراد با حساسیت بیش از حد
باید فعالیت طولانی در
فضاهاي باز را محدود کنند
هیچ
هیچ
هیچ
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
150-101
ناسالم براي
گروهاي
حساس
کودکان، سالمندان و بالغین
فعال در محیطهاي سر باز
و افراد داراي بیماريهاي
تنفسی نظیر آسم باید
کمتر به انجام فعالیتهاي
بدنی طولانی یا سنگین
مبادرت ورزند
افراد داراي بیماريهاي قلبی
یا تنفسی، سالمندان و کودکان
باید کمتر به انجام فعالیتهاي
بدنی طولانی یا سنگین
مبادرت ورزند
CVD بیماران دچار
(براي مثال نظیر
آنژین)باید کمتر به
فعالیت بدنی سنگین
پرداخته و از منابع
CO ایجادکننده
(نظیر ترافیک
سنگین) پرهیز کنند
بیماران دچار آسم
باید فعالیت در
محیطهاي سر باز را
کاهش دهند
هیچ
200-151
ناسالم
کودکان، سالمندان و بالغین
فعال در محیطهاي سر باز
و افراد داراي بیماريهاي
تنفسی نظیر آسم نباید به
انجام فعالیتهاي بدنی
طولانی یا سنگین مبادرت
ورزند؛ بقیه افراد باید کمتر
به انجام فعالیتهاي بدنی
طولانی در فضاي باز
مبادرت ورزند
افراد داراي بیماريهاي قلبی
یا تنفسی، سالمندان و کودکان
نباید به انجام فعالیتهاي بدنی
طولانی یا سنگین مبادرت
ورزند؛ بقیه افراد باید کمتر به
انجام فعالیتهاي بدنی طولانی
یا سنگین مبادرت ورزند
CVD بیماران دچار
(براي مثال نظیر
آنژین)باید کمتر به
فعالیت بدنی متوسط
پرداخته و از منابع
CO ایجادکننده
(نظیر ترافیک
سنگین) پرهیز کنند
بیماران دچار آسم،
بیماري قلبی یا
ریوي و کودکان
باید فعالیت در
محیطهاي سر باز را
کاهش دهند
هیچ
300-201
بسیار ناسالم
کودکان، سالمندان و بالغین
فعال در محیطهاي سر باز
و افراد داراي بیماريهاي
تنفسی نظیر آسم باید از
انجام هر فعالیت بدنی در
فضاي باز اجتناب ورزند؛
بقیه افراد باید کمتر به انجام
فعالیتهاي بدنی در فضایی
باز مبادرت ورزند
افراد داراي بیماريهاي قلبی
یا تنفسی، سالمندان و کودکان
باید از انجام هر فعالیت بدنی
در فضاي باز اجتناب کنند؛ بقیه
افراد نباید به انجام فعالیتهاي
بدنی طولانی یا سنگین
مبادرت ورزند.
CVD بیماران دچار
(براي مثال نظیر
آنژین)نباید فعالیت
بدنی داشته باشند و از
منابع ایجادکننده
نظیر ترافیک ) CO
سنگین) پرهیز کنند
بیماران دچار آسم،
بیماري قلبی یا
ریوي و کودکان
نباید فعالیتی در
محیطهاي سر باز
داشته باشند. بقیه
افراد باید کمتر به
انجام فعالیتهاي
بدنی در فضایی باز
مبادرت ورزند
کودکان و افراد
داراي بیماريهاي
تنفسی (نظیر آسم)
باید کمتر فعالیت
بدنی سنگین در
فضاي باز انجام
دهند.
500-301
خطرناك
پرهیز از هرگونه فعالیت
بدنی براي همه در فضاي
باز ضروري است.
پرهیز از هرگونه فعالیت بدنی
براي همه در فضاي باز
ضروري است؛ افراد داراي
بیماريهاي قلبی یا تنفسی،
سالمندان و کودکان باید از
خانه خارج نشوند
CVD بیماران دچار
(براي مثال نظیر
آنژین)نباید فعالیت
بدنی داشته باشند و از
منابع ایجادکننده
نظیر ترافیک ) CO
سنگین) پرهیز کنند؛
بقیه افراد باید کمتر
بیماران دچار آسم،
بیماري قلبی یا
ریوي و کودکان
باید در خانه بمانند.
بقیه افراد نباید به
انجام فعالیتهاي
بدنی در فضاي باز
کودکان و افراد
داراي بیماريهاي
تنفسی (نظیر آسم)
باید کمتر فعالیت
بدنی متوسط و
سنگین در فضاي باز
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
فعالیت بدنی سنگین
داشته باشند
مبادرت ورزند انجام دهند.
.[ جدول 2- اثرات مونوکسیدکربن بر سلامتی براي فردي که با شدت کم ورزش میکند [ 30
محیط CO درصد کربوکسی هموگلوبین غلظت
ppm mg/m در حالت تعادل بعد از 8 ساعت بعد از 1 ساعت 3
100 117 3/6 12/9 15
60 70 2/5 8/7 10
30 35 1/3 4/5 5
20 23 0/8 2/8 3/3
10 12 0/4 1/4 1/7
مراجع
1- Campbell M, Li Q, Gingrich S, Macfarlene R. Should people be physically active outdoors on smog alert
days? Canad J public health 2005 June;96(1):24-8.
2- Lippi G, Guidi GC, Maffulli N. Air pollution and sports performance in Beijing. Int J Sports Med 2008
Aug;29(8):696-8.
3- Pierson WE. Impact of air pollution on athletic performance.Allergy Proc 1989 Jan;10(3):209-14.
4- Rundell KW. Effect of air pollution on athlete health and performance. Br J Sports Med 2012
Jan;20[Epub ahead of print].
5- Adams KJ. Exercise Physiology. In:Ehrman JK,editor. ACSM Resourse Manual for Guidelines for
Exercise testing and prescription.6th ed.Philadelphia:Lippincott Williams and Wilkin;2010. p. 73-4.
6- Colome SD, Kado NY, Jaques P, Kleinman M. Indoor-outdoor air pollution relations: Particulate matter
less than 10 μm in aerodynamic diameter (PM10) in homes of asthmatics. Atmos Environ
1992;26A(11):2173-8.
7- Kingham S, Briggs D, Elliott P, Fischer P, Lebret E. Spatial variations in the concentrations of trafficrelated
pollutants in indoor and outdoor air in Huddersfield, England. Atmos Environ 2000;34(3):905-16.
8- Jones AP. Asthma and the home environment. J Asthma 2000;37(5):103-24.
9- Bell RW, Chapman RE, Kruschel BD, Spencer MJ. Windsor air quality study. Personal exposure survey
results. Ontario Ministry of Environment and Energy, 1994.
10- Pengelly D, Szakolcai A, Birmingham B, Muller P, Cole D, Bailey S, et al. Human health risk for
priority air pollutants. Hamilton: Hamilton- Wentworth Air Quality Initiative, 1997.
11- Toronto Department of Public Health. Indoor air quality: Issues and concerns. Toronto: City of Toronto,
1994.
12- Kim YM, Harrad S, Harrison R. Concentrations and sources of volatile organic compounds in urban
domestic and public microenvironments. Indoor Built Environ 2001;10:147-53.
13- Bell RW, Chapman RE, Kruschel BD, Spencer MJ, Smith KV, Lusis MA. The 1990 Toronto personal
exposure pilot (PEP) study. Ontario Ministry of the Environment, 1991.
14- Ilgen E, Karfich N, Levsen K, Angerer J, Schneider P, Heinrich J, et al. Aromatic hydrocarbons in the
atmospheric environment: Part I. Indoor versus outdoor sources, the influence of traffic. Atmos Environ
2001;35:1235-52.
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
15- Leaderer BP, Naeher L, Jankun T, Balenger K, Holford TR, Toth C, et al. Indoor, outdoor, and regional
summer and winter concentrations of PM10, PM2.5, SO4, H+, NH4+, NO3, NH3 and nitrous acid in homes
with and without kerosene space heaters. Environ Health Perspect 1999;107:223-31.
16- Lee K, Vallarino J, Dumyahn T, Ozkaynak H, Spengler JD. Ozone decay rates in residences. J Air
Waste Manage Assoc 1999;49:1238-44.
17- Vedal S, Brauer M, White R, Petkau J. Air pollution and daily mortality in a city with low levels of
pollution. Environ Health Perspect 2003;111:45-51.
18- Ghiasedin M. Air pollution,sources,effects and control.1st ed.Tehran:Tehran university press.1385:45
(Persian).
19- Asilian H, Ghaneian M, Ghanizadeh Gh. Air pollution, sources, effects, control methods, regulations
and standards. 1st ed. Tehran: Mitra press. 1386: 19 (Persian).
20- Turcotte RA, Perrault H, Marcotte JE. A test for measurement of pulmonary diffusion capacity during
high intensity exercise. J Sports Sci 1992;10:229–35.
21- Turcotte RA, Kiteala L, Marcotte JE. Exercise-induced oxyhemoglobin desaturation and pulmonary
diffusiong capacity during high-intensity exercise. Eur J Appl Physiol 1997;75:425–30.
22- Stokes DL, Macintyre NR, Nadel JA. Non-linear increases in diffusing capacity during exercise by
seated and supine subjects. J Appl Physiol 1981;51:858–63.
23- Fisher JT, Cerny FJ. Characteristics of adjustment of lung diffusing capacity to work. J Appl Physiol
1982;52:1124–7.
24- Muns G, Singer P, Wolf F. Impaired nasal muciliary clearance in long-distance runners. Int J Sports
Med 1995; 16:209–13.
25- Atkinson G. Air pollution and exercise. Sports Exer Inj 1997;3:2–8.
26- Carlisle AJ,Sharp NC. Exercise and outdoor ambient air pollution. Br J Sports Med 2001;35:214-222.
27- Cedaro R. Enviromental factors and exercise performance:A review. J Air Pollut Control Assoc
1992;8:161-166.
28- Mohaghegh Sh,Kordi R,Younesian M, Hajian M, Mohaghegh B. Safest exercise hours in Tehran based
on air quality index values. Abstract book of 15th annual congress of Iranian society of physical
medicine,rehabilitation and electrodiagnosis.Tehran:Pajuheshkadeye mohandesi va ollume pezeshki
janbazan press.1390:37-39 (Persian).
29- Florida K, James G. Athens 2004:the pollution climate and athletic performance. J Sports Sci
2004;22:967-80.
30- Colls J. Air pollution, an introduction. Environ Healh 2005;110:98-102.
31- Maynard RL. Air pollution research in the United Kingdom. Occup Environ Med 1999;56:647.
32- Bevan MA, Procter CJ, Baker-Rogers J. Exposure to carbon monoxide, respirable suspended
particulates and volotile organic compounds. Environ Sci Technol 1991;25:988–9.
33- Watt M, Godden D, Cherrie J. Individual exposure to particulate air pollution and its relevance to
thresholds for health effetcs: a study of traffic wardens. Occup Environ Med 1995;52:790–2.
34- Grobler SR, Maresky LS, Kotze TJ. Lead reduction of petrol and blood lead concentration of athletes.
Arch Environ Health 1992;47:139–42.
35- Atkinson G, Maclaren D, Taylor C. Blood levels of British competitive cyclists. Ergonomics
1994;37:43–8
36- Air Quality Index, A guide to Air quality and your health[Online]. 2009 Dec 11[cited 2010 Apr 20];
Available from: URL:http://www.airnow.gov/.
37- Hastings J. Exercise prescription and medical considerations. In:Ehrman JK,editor. ACSM Resourse
Manual for Guidelines for Exercise testing and prescription.6th ed.Philadelphia:Lippincott Williams and
Wilkin;2010. P. 556.
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
38- Lee K, Yanagisawa Y, Spengler JD. Carbon monoxide and nitrogen dioxide exposures in indoor ice skating
rinks. J Sports Sci 1994;12:279–83.
39- Nicholson JP, Case DB. Carboxyhaemoglobin levels in New York City runners. Phys Sportsmed
1983;11:135–8.
40- Horvarth S. Impact of air quality on exercise performance. Exerc Sports Sci Rev 1981;9:265–96.
41- Tikusis P, Kane DM, McLellan TM. Rate of formation of carboxyhaemoglobin in exercising humans
exposed to carbon monoxide. J Appl Physiol 1992;72:1311–19.
42- Hopkins MG. Passive smoking as determined by salivary nicotinine and plasma carboxyhaemoglobin
levels in adults and school-aged children of smoking and non-smoking parents: effects on physical fitness.
Ann Sports Med 1990;5: 96–104.
43- Anderson O. Dodging the deadly cocktail. Running mag 1989 Oct; 42: 62-64..
44- Gong H, Krishnareddy S. How pollution and airborne allergens affect exercise. Phys and Sportsmed
1995; 123:35–42.
45- Stamford B. Exercise and air Pollution. Phys Sportsmed 1990;18:153–4.
46- Ekblom B, Huot R, Stein EM. Effect of changes in arterial oxygen content on circulation and physical
perfomance. J Appl Physiol 1975;39:71–5.
47- Pribyl CR, Racca J. Toxic gas exposures in ice arenas. Clin J Sports Med 1996;6:232–6.
48- Hazucha MJ. Relationship between ozone exposure and pulmonary function changes. J Appl Physiol
1987;62:1671–80.
49- Gong JR. Effects of ozone on exercise performance. J Sports Med 1987;27:21–9.
50- McDonnell WF, Stewart PW, Andreoni S. Prediction of Ozone-induced FEV1 changes. Effects of
concentration, duration and ventilation. Am J Crit Care Med 1997;156:715–22.
51- Raven PB. Questions and answers. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil 1982;2:411–4.
52- Hazucha MJ, Madden M, Pape G. Effects of cyclo-oxygenase inhibition on ozone-induced respiratory
inflammation and lung function changes. Eur J Appl Physiol 1996;73:17–27.
53- Folinsbee LJ. Air pollution: acute and chronic effects.2nd edition. London: The Royal Society of
Medicine; 2001. p. 45.
54- McKenzie DD, Stirling SF, Allen M. The effects of salbutamol on pulmonary function in cyclists
exposed to ozone:a pilot study. Canad J Sport Sci 1987;12:46–8.
55- Pierson WE, Covert DS, Koenig JQ. Implications of air pollution effects on athletic performance. Med
Sci Sport Exerc 1986;18:322–7.
56- Wilber RL, Rundell KL, Szmedra L. Incidence of exercise-induced bronchospasm in Olympic winter
sport athletes. Med Sci Sports Exerc 2000;32:732–7.
57- Linn WS, Venet TG, Shamoo DA. Respiratory effects of sulfar dioxide in heavily exercising asthmatics.
Am Rev Respir Dis 1983;127:278–83.
58- Folinsbee LJ, Raven PB. Exercise and air pollution. J Sports Sci 1984;2:57–60.
59- Stamford B. Exercise and air Pollution. Phys Sportsmed 1990;18:156.
60- Lee K, Yanagisawa Y, Spengler JD. Carbon monoxide and nitrogen dioxide exposures in indoor ice
skating rinks. J Sports Sci 1994;12:285.
61- Bricic I. General population exposure to volatile aromatic hydrocarbons. Arh High Rada Toksikol
2004;55:291.
62- Blair C,Walls J, Davies NW, Jacobson GA.Volatile organic compounds in runners near a roadway:
increased blood levels after short-duration exercise. Br J Sports Med 2010;44(10):731.
63- Holzer K.Respiratory symptoms during exercise. In:Brukner P editor. Brukner and Khan clinical sports
medicine.4th ed. McGraw-Hill;2012.P.1049.
64- Frust A. Can nutrition affect chemical toxicity? Int J Toxicol 2002;21:419.
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
آزمون
-1 براي ورزشکاري که به طور مکرر در حین ورزش در هواي آزاد دچارحملات آسم میشود توصیه به مصرف کدام یک از داروهاي
ذیل قبل از شروع ورزش میکنید؟
الف) سالبوتامول ب) کرومولین سدیم
C د) ویتامین E ج) ویتامین
-2 کدام یک از آلایندههاي هواي ذیل ثانویه محسوب نمیشوند؟
الف) ازن ب) پراکسی استیل نیترات
ج) اسید سولفوریک د) اکسیدهاي نیتروژن
-3 کدام یک از آلایندههاي هواي ذیل تقریباً به طور کامل در گذر از مخاط بینی حذف شده و نمیتواند به دستگاه تنفسی تحتانی راه
یابد؟
2 میکرون ب) دي اکسید گوگرد / الف) ذرات معلق کمتراز 5
ج) ازن د) اکسیدهاي نیتروژن
-4 کدام گروه از ورزشکاران ذیل نسبت به اثرات آلایندههاي هوا حساسترند؟
الف) ورزشکاران استقامتی ب) ورزشکاران قدرتی
ج) ورزشکاران نیمه استقامتی د) ورزشکاران رشتههاي تیمی
-5 تأثیرکدامیک از آلایندههاي هواي ذیل بر کاهش کارایی ورزشکاران سالم اثبات شده است (با غلظتهاي معمول در شهرهاي
آلوده)؟
الف) دي اکسید گوگرد ب) دي اکسید نیتروژن
ج) مونوکسیدکربن د) ذرات معلق
-6 آلاینده ازن تحت تأثیر چه شرایط آب و هوایی تشکیل میشود؟
الف) دما و رطوبت بالا ب) دما و رطوبت پایین
ج) دماي بالا و رطوبت پایین د) دماي پایین و رطوبت بالا
-7 ساعات اوج غلظت آلاینده ازن در شهر تهران معمولاً در چه زمانی است؟
الف) پایان شب زمستان ب) اوایل صبح تابستان
ج) ساعات ابتدایی بعد از ظهر تابستان د) اواسط صبح تابستان و پاییز
-8 در کدام یک از مقادیر شاخص کیفیت هوا براي آلاینده ذرات معلق توصیه به محدودیت انجام ورزش وجود ندارد؟
الف) 65 ب) 60
ج) 55 د) 45
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019
-9 مواجه با کدام یک ازآلایندههاي ذیل علایم مشابه آسم در ورزشکار حساس ایجاد میکند؟
الف) ازن ب) دي اکسید گوگرد
ج) ذرات معلق د) الف و ب
-10 آیا میتوان براي آلاینده ذرات معلق غلظتی در نظر گرفت که در زیر آن غلظت، انجام ورزش بدون خطر باشد؟
الف) بله در شاخص کیفیت هواي زیر 100 ب) بله در شاخص کیفیت هواي زیر 50
ج) بله در شاخص کیفیت هواي زیر 30 د) خیر، حتی غلظتهاي پایین نیز میتواند براي سلامتی مضر باشد.
Downloaded from jmciri.ir at 9:48 +0430 on Monday September 9th 2019

نظر دهید